Y HUẤN CÁCH NGÔN DIỄN CA

Ngày đăng bài: 2020-02-06 19:13:13
        Xem với cỡ chữ    

Nhân ngày giỗ Y tổ Rằm tháng Giêng, chúng tôi xin giới thiệu lại bản dịch này với một vài sửa chữa theo góp ý của thầy Ngô Văn Lại, nguyên Giáo sư Hán văn Viện Đại học cộng đồng Duyên hải Nha Trang trước 1975.

 

 

Y Huấn Cách Ngôn trong tác phẩm Lãn Ông Tâm Lĩnh của Y tổ Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác đã được Bộ Y tế lấy làm quy định đạo đức hành nghề y dược cổ truyền theo Quyết định số 3923/QĐ - BYT ngày 9/12/1999. Ngoài bản dịch văn xuôi hiện hành, chúng tôi có dịch thêm bản dịch văn vần này để giúp  đồng nghiệp dễ nhớ. Bản dịch lần đầu công bố trên tạp chí Y học cổ truyền Việt Nam số 312 năm 2000, sau đó có được in  lại trong giáo trình "Lý luận Y học cổ truyền" (nhà xuất bản Y học, Hà Nội -2002) và "Nhi khoa Y học cổ truyền" (nhà xuất bản Y học, Hà Nội, 2006), nhưng rất tiếc các nhóm tác giả thuộc Khoa YHCT, Đại học Y hà Nội lại  không ghi chú tên người dịch.

 

Tượng Lãn Ông và trọn bộ Hải Thượng Y tông tâm lĩnh (1885)

tại Bệnh viện YHCT Đà Nẵng. (Ảnh: P.C.T)


1.

Muốn học thuốc lý Nho (*) thông tuệ

Đạo Nho thông càng dễ học Y.

Thời giờ nhàn rỗi đôi khi

Sách luôn tay đọc chẳng nề cổ kim.

Bao nghĩa lý dò tìm rành rẽ,

Biết dung hòa thấu lẽ tùy cơ…

Sáng lòng rõ mắt sờ sờ,

Ra tay cảm ứng khỏi ngờ lạc sai.

 

2.

Người mới khám tùy nơi bệnh thế

Gấp khám liền, hoãn trễ khám sau.

Chớ nên phân biệt nghèo giàu

Cao sang nhào đến, cơ cầu ngoảnh lưng.

Việc dùng thuốc cũng đừng phân biệt

Giàu thuốc hay, nghèo kiết thuốc xoàng.

Nếu không thành thực trong lòng

Làm sao cảm ứng mà hòng thu công?

 

3.

Khi vào khám trong phòng bệnh nữ,

Mời người theo, tránh sự nghi ngờ,

Dù là kỹ nữ lẳng lơ

Coi như lương thiện, chẳng mờ lòng ngay.

Chớ bỡn cợt, tiếng tai bất chính

Tội tà dâm nhất định tránh xa.

Giữ tâm đoan chính sáng lòa,

Người người tôn kính, nhà nhà tin yêu.

 

4.

Là thầy thuốc nhớ điều tâm niệm

Phải chăm lo trách nhiệm cứu người.

Chớ nên tùy hứng ham vui

Lên non nhắp rượu, quen mùi nghêu ngao.

Nhỡ có kẻ ốm đau bạo phát

Thầy vắng nhà, phó thác ai đây?

Phụ lòng người cậy, thương thay!

Người nguy tính mệnh, phận thầy nên chăng?

 

5.

Khi gặp chứng khó khăn nguy cấp,

Dù tận tâm muốn dốc sức mình,

Cũng nên nói rõ tình hình

Cho gia đình biết, mới trình thuốc thang.

Lại dốc vốn sẵn sàng bốc thuốc (**),

May bệnh lui, quyến thuộc tạc lòng,

Chẳng may bệnh biến nguy vong,

Ta không hổ thẹn, người không oán hờn.

 

6.

Mua sắm thuốc chớ ham loại rẻ

Khéo trữ tàng, bào chế thật nghiêm,

Theo phương ứng bệnh truy tìm

Tùy mùa, tùy chứng bớt thêm tinh tường.

Thuốc nên phỏng cổ phương lĩnh ý,

Chớ lập bừa thử trị người ta,

Thang hoàn chế sẵn trong nhà

Kịp thời chữa bệnh hẳn là nên công.

 

7.

Gặp đồng nghiệp hòa đồng khiêm tốn,

Chớ có nên ngả ngốn khinh nhờn.

Kính người có tuổi lớn hơn,

Với người học rộng nên tôn làm thầy.

Kẻ kiêu ngạo ta đây nhân nhượng,

Người kém hơn rộng lượng dắt dìu.

Đắp vun cội đức sớm chiều

Có ngày quả phúc trổ nhiều báo ơn.

 

8.

Với người bệnh neo đơn nghèo khổ,

Càng chăm lo cứu độ hết lòng.

Nhà giàu lắm kẻ mặn nồng,

Nhà nghèo ta gắng chút công sống người.

Với những hạng chơi bời phóng đãng

Dù đau nằm chẳng đáng xót thương;

Nhà nghèo hiếu thảo hiền lương

Đã đem biếu thuốc, lại nhường cháo rau.

 

9.

Khi bệnh khỏi chớ cầu quà cáp,

Nhận chi rồi nơm nớp sợ lo…

Kẻ giàu tính khí khó dò

Mua vinh chuốc nhục làm trò thế gian.

Chiều ý người mưu toan trục lợi

Thường biến sinh trăm mối lao đao.

Nghề Y là thuật thanh cao

Giữ tròn phẩm tiết ngọc châu sáng ngời.

 

Trích từ "LÃN ÔNG TÂM LĨNH"

L.Y PHAN CÔNG TUẤN phỏng dịch

Chú thích:

(*) Lý Nho: Theo người dịch bài này là lý luận đạo Nho, bao gồm "tứ thư ngũ kinh", trong đó nòng cốt là Kinh Dịch – cuốn sách kinh điển về đạo Trời, đạo Người của Nho giáo. Kinh Dịch giải thích lẽ âm dương biến hóa (biến dịch, giao dịch và bất dịch), là vũ trụ quan, nhân sinh quan, và là phương pháp luận của mọi ngành khoa học - đời sống ở Phương Đông cổ đại, trong đó có y dược cổ truyền.

(**) Có bản dịch "lại có khi phải cho không cả thuốc", không chính xác, vì bệnh nặng vốn cần thuốc tốt, nhiều tiền, mà thầy thuốc chân chính thì đâu giàu có để cho không tất cả. "Cánh tất khánh bỉ dược tư" trước đây chúng tôi hiểu nhầm là "Lại cho biết rõ ràng giá thuốc", nay xin sửa lại là "Lại dốc vốn sẵn sàng bốc thuốc".

P.C.T

 

PHỤ LỤC NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN:

醫 訓 格 言

(述 古)

 

一 凡 學 醫 必 修 參 透 儒 理。 儒 理 一 通, 學 醫 自 易 。 稍 有 餘  閒 , 便  將 古 今 明 醫 諸 書 ,手 不 釋 卷 。一 一 闡 明,融 化 機 變。 得 之 於 心 , 慧 之 於 目,自 然 應 之 於 手 而 無 差 謬 矣 。

 

一 凡 病 家 請 看 , 當 以 病 勢 之 緩 急 , 為 赴 診 之 後 先 。 勿 以 富 貴 貧 賤 而 診 視 便 有 先 後 之 分 , 用 藥 更 有 上 下 之 別。此 心 一 有 不 誠,難 圖 感 格 功 效。

 

一 凡 診 視 婦 女 及 孀 婦 尼 姑,必 有 侍 者 在 傍 , 然 後 入 房 觀 看 , 以 杜 絕 嫌 疑 。 即 至 唱 妓 人 家, 必 要 存 心 端 正 , 視 如 良 家 子 弟  不 可 一 毫 兒 戱, 以 取 不 正 之 名 , 必 獲 邪 淫 之 報 。

 

一 凡 醫 者 當 以 利 物 為 念, 不 可 任 意 行 樂 登 山 携 酒 遊 玩 ,片 辰  離 寓 , 倘 有 暴 病 求 援, 寧 無 負 倒 懸 望 救 之 思 , 誤 人 性 命 垂 危 之 慘 , 要 知 所 司 者 何 事 。

一 凡 遇 危 迫 之 症 , 欲 盡 力 挽 回 , 此 雖 美 念 , 然 必 須 與 病  家 講 明,方 可 下 藥, 更 必 罄 彼 藥 資, 則 服 藥 有 效,人 自 知 感, 如 服 無 效 , 則 疑 怨 難 加 於 我 , 我 亦 自 無 愧 矣 。

 

一 凡 置 備 藥 材 必 須 重 價, 選 買 藥 品 , 謹 察 雷 公 立 法, 按  辰 處 制 收 藏 有 應 , 依 方 修 合 者 有 應, 隨 辰 因 病 加 減 者, 立 方 細 倣 古 哲 至 意,勿 可 杜 撰 撮 合 試 人。 湯 散 宜 夙 備,丸 丹 宜 預 製 , 庶 可 隨 病 利 濟,勿 致 臨 用 縮 手 。

 

一 凡 遇 同 道 之 士 , 切 須 謙 和 謹 慎 , 不 可 輕 侮 慢 人 。 年 尊  者 恭  敬 之,有 學 者 師 事 之 , 驕 傲 者 遜 讓 之 , 不 及 者 荐 扳 之 , 如 此 存 心 德 厚 , 可 載 福 矣 。

 

一 凡 診 視 貧 窘 之 家 及 孤 貧 煢 獨,尤 宜 格 外 加 意,蓋 富 貴  者 不 愁 無 人 調 治,貧 賤 者 無 力 延 請 名 師,何 妨 我 施 一 刻 之 誠 心,他 便 得 一 生 之 活 命。至 於 孝 嗣 賢 婦,貧 而 致 病 者,付 藥 之 外, 量 力 周 給 , 蓋 有 藥 而 無 飲 食 同 歸 於 死, 務 必 生 全 方 為 仁 術 。 至 於 遊 手 流 蕩 貧 病 者 不 必 憐 惜。

 

一 凡 病 愈 之 後,切 勿 圖 求 厚 禮。蓋 受 人 賜 者 常 畏 人,况 富 貴 之 人 喜 怒 不 常, 求 榮 恒 多 受 辱。至 於 悅 人 情 圖 厚 利 尤 多 變 生。故 清 高 之 術 尤 必 要 立 清 高 之 節。

    〔 摘 自 〞懶 翁 心 領〝

         後 學 潘 公 峻 抄 錄 〕

 

 

In Quay lại chia sẻ bài viết

Các tin khác

PHƯƠNG ÁN CHỦ ĐỘNG TRIỂN KHAI CÔNG TÁC ỨNG PHÓ VỚI CƠN BÃO SỐ 13 (BÃO VAMCO) NĂM 2020

THÔNG BÁO TRIỂN KHAI CHIẾN DỊCH RÀ QUÉT XỬ LÝ MÃ ĐỘC NĂM 2020

Kế Hoạch Phòng, chống tác hại của thuốc lá trong Bệnh viện năm 2020

DANH SÁCH TỔNG HỢP ĐIỂM PHỎNG VẤN ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH NĂM 2019 ĐỚI TƯỢNG Y, BÁC SĨ Y HỌC CỔ TRUYỀN

THÔNG BÁO KẾ HOẠCH TỔ CHỨC PHỎNG VẤN ĐÁNH GIÁ QUÁ TRÌNH THỰC HÀNH CHO ĐỐI TƯỢNG Y SỸ VÀ BÁC SỸ Y HỌC CỔ TRUYỀN NĂM 2020 LẦN I

THÔNG BÁO VỀ VIỆC MỞ LỚP "XOA BÓP BẤM HUYỆT PHÒNG VÀ ĐIỀU TRỊ MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP"

KẾ HOẠCH TRIỂN KHAI CÔNG TÁC PHỔ BIẾN, GIÁO DỤC PHÁP LUẬT NĂM 2020

HỒ SƠ CÔNG BỐ CƠ SỞ KHÁM BỆNH, CHỮA BỆNH ĐÁP ỨNG YÊU CẦU LÀ CƠ SỞ THỰC HÀNH TRONG ĐÀO TẠO KHỐI NGÀNH SỨC KHỎE CỦA Bv YHCT Thành phố Đà Nẵng

KẾ HOẠCH TỔ CHỨC PHONG TRÀO "Công chức, viên chức và người lao động thi đua thực hiện văn hóa công sở" giai đoạn 2019-2025 của ngành Y tế thành phố Đà Nẵng

THÔNG BÁO KẾT QUẢ TRÚNG TUYỂN VÀ KÝ HỢP ĐỒNG LÀM VIỆC TẠI BỆNH VIỆN Y HỌC CỔ TRUYỀN

3 7 6 8 8 5 6
Hôm nay: 446
Tháng này: 6574
Tổng cộng: 3768856